khabar-farnoodi

در فضای رقابتی امروز تحقیق به تنهایی سبب توسعه کشورها نمی‌شود، بلکه از طریق تولید محصولات نوآورانه، بهبود روش‌ها و ارائه خدمات جدید به جامعه و صنعت جهانی، اسباب توسعه اقتصادی فراهم خواهد شد. امروزه تفاوت بین کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه، ناشی از تفکر فناورانه و تجاری کردن ایده‌های فناورانه آنها است. افزایش حجم سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه بدون توجه به فرآیند تجاری کردن نتایج تحقیقات به تنهایی قادر به ایجاد ارزش افزوده لازم در اقتصاد به‌عنوان موتور محرک توسعه نخواهد بود.  بر همین اساس شاهد آن هستیم که کشورهای توسعه یافته به دنبال شکل‌گیری و رشد شرکت‌های متخصص در مقوله تجاری‌سازی هستند. در ایران نیز با درک فضای رقابتی و لزوم حضور در بازارهای بین‌المللی، حجم سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه افزایش‌یافته است ولی کماکان تبدیل نتایج حاصل از پژوهش‌های صورت گرفته به محصولات و خدمات مورد قبول بازار از نرخ مناسبی برخوردار نیست. حضور شرکت‌های تجاری‌سازی می‌تواند این شکاف به وجود آمده را برطرف کند. اما با وجود نیاز به شکل‌گیری این گروه از شرکت‌ها در ایران، شرکت‌های محدودی در حوزه تجاری‌سازی شکل گرفته‌اند و با نرخ رشد بسیار کندی روبه‌رو هستند.371-lg

اگر عوامل تاثیر‌گذار بر فرآیند رشد شرکت‌های تجاری‌سازی را به دو گروه عوامل داخلی و خارجی تقسیم کنیم، هر کدام به نوبه خود می‌توانند در مقوله رشد این گروه از شرکت‌ها دارای اهمیت باشند. یکی از بارزترین موضوعات تاثیرگذار بر فرآیند رشد شرکت‌های مشاور تجاری سازی، توانمندی فردی موسسان و شاغلان شرکت‌ها خواهد بود. فارغ از ویژگی‌های شخصیتی، انگیزش و… تحصیلات از مهم‌ترین‌ مولفه‌های شکل‌گیری این عامل است. داشتن دانش فنی به همراه دانش‌های مدیریتی از شروط لازم برای کارآمد بودن شرکت‌های تجاری‌سازی است. در ایران آموزش‌های میان‌رشته‌ای بسیار محدود است که خود بر نرخ رشد شرکت‌های تجاری‌سازی در ایران تاثیرگذار خواهد بود. مولفه دیگری که می‌تواند در موفقیت و رشد این گروه از شرکت‌ها مورد بحث قرار گیرد، توانمندی ارتباطی یا به عبارتی شبکه‌های ارتباطی است که باید در ابعاد مختلف مانند بازار، فنی، مالی و… شکل گرفته باشد. به‌طور مثال، شرکت تجاری‌سازی باید شبکه ارتباطی قوی با دارندگان منابع مالی مانند صندوق‌های مالی، سرمایه‌گذاران خطرپذیر، بانک‌ها و… داشته باشند تا بتوانند احتمال موفقیت را در فرآیند تجاری‌سازی افزایش دهند. نبود شبکه قوی ارتباطی امکان شکست در فرآیند تجاری‌سازی را افزایش می‌دهد و در نتیجه فرآیند رشد شرکت به دلیل پروژه‌های ناموفق با مشکل روبه‌رو می‌شود.

نکته دیگری که به عدم رشد شرکت‌های تجاری‌سازی در ایران دامن می‌زند، منتفع نشدن شرکت‌ها در طول فرآیند تجاری‌سازی محصولات است. از آنجا که فرآیند تجاری‌سازی محصولات اصولا فرآیند زمانبری است‌، شرکت‌های فعال در این حوزه باید بتوانند فرآیندهای داخلی خود را با دید منافع بلند‌مدت مدیریت کنند. به این معنی که طی فرآیند تجاری‌سازی سهم منافع حاصل شده برای شرکت تجاری‌سازی از روند صعودی برخوردار باشد و در زمان بهره‌برداری از محصول و به نتیجه رسیدن اقدامات، در ماحصل کار سهیم شود، اما در ایران این رویه با مشکلاتی روبه‌رو است، به‌طور معمول شرکت‌های این حوزه شرکت‌های کوچک و متوسطی هستند که به دلیل نبود توان مالی کافی یا به شکل واقعی وارد فرآیند تجاری‌سازی سایر شرکت‌ها نمی‌شوند و به ارائه راهکارهای مدیریتی و آموزش در این حوزه بسنده می‌کنند یا دچار مشکلات مالی جهت اداره کردن شرکت و ادامه فعالیت می‌شوند. چنانچه شرکت‌های تجاری‌سازی از توان مالی کافی برای حضور در فرآیند پرریسک تجاری‌سازی نیز برخوردار باشند بازهم شرکت‌ها یا پژوهشگاه‌های دارنده نتایج تحقیقات حاضر به تقسیم منافع در زمان بهره‌برداری از محصول با شرکت‌های تجاری‌سازی نمی‌شوند و با توجه به اینکه فرآیند تجاری‌سازی یک فرآیند استاندارد از پیش تعیین شده نیست و در هر مورد ساختار خاص خودش را می‌طلبد، مدیریت شرکت‌های تجاری‌سازی با چنین ماهیت کاری بسیار پیچیده خواهد بود. رفع چنین موانعی نیازمند بسترهای حقوقی و قانونی شفاف در کشور است.

یکی از عوامل خارجی تاثیرگذار در رشد شرکت‌های تجاری سازی، فراهم نبودن مکانیزم‌های قانونی لازم برای بهره‌مندی از توانمندی این شرکت‌ها است. در ایران بزرگ‌ترین‌ مشتریان این گروه از شرکت‌ها، پژوهشگاه‌های دولتی، دانشگاه‌ها یا به عبارت کلی دولت است که بیشترین نرخ سرمایه‌گذاری بر تحقیق و توسعه را داشته و در نتیجه به تخصص تجاری‌سازی برای تبدیل نتایج حاصل شده به محصولات و خدمات مبتنی بر بازار نیازمند است، اما عدم هماهنگی میان مسوولیت، انتظارات و اعمال قدرت در فرآیند کار تجاری سازی، نرخ موفقیت شرکت‌های تجاری‌سازی را کاهش می‌دهد. درواقع سازمان‌های دولتی به شکل محدود از مشاوره این گروه از شرکت‌ها بهره‌مند می‌شوند و در موارد همکاری، به دلیل ساختار دولتی امکان تفویض اختیار به شرکت تجاری‌سازی داده نمی‌شود و این در حالی است که انتظارات با اختیارات واگذار شده هم خوان نبوده و در نهایت خروجی مورد نظر حاصل نمی‌شود، بنابراین اعتماد به این گروه از شرکت‌ها نیز به تبع آن کاهش می‌یابد. افزایش نیروهای آموزش دیده در حوزه‌های بین رشته‌ای، حمایت‌های مالی از این گروه از شرکت‌ها، فراهم کردن مکانیزم‌های قانونی برای فعالیت شرکت‌های تجاری سازی، فعال کردن بازارهای بالقوه، می‌تواند به‌عنوان اقدامات اولیه دولت برای افزایش نرخ رشد شرکت‌های تجاری‌سازی در کشور قلمداد شود.

صنم السادات فرنودی
رئیس هیات مدیره شرکت رهپویان دانش و فن‌آوری فرا

منبع: روزنامه دنیای اقتصاد

http://donya-e-eqtesad.com/news/1057921