khabar-naghizade

 

شرکت‌های دانش‌بنیان به‌عنوان بازیگران اصلی در اقتصاد دانش‌بنیان، نقشی کلیدی در فاصله گرفتن کشور از اقتصاد تک منبعی به سمت اقتصاد چند محصولی مبتنی بر دانش بازی می‌کنند. بر اساس آخرین آمار منتشر شده تا پایان فروردین ماه 1395 تعداد IMG_04282279 شرکت دانش‌بنیان در کشور ثبت شده‌اند، اما سوال مهم این است که چگونه سهم این شرکت‌ها را در اقتصاد کشور یا بهتر بگوییم تولید ناخالص داخلی کشور افزایش دهیم؟ در سال‌های اخیر حمایت‌های مناسب و ویژه‌ای از شرکت‌های دانش‌بنیان صورت پذیرفته است که از مهم‌ترین این حمایت‌ها می‌توان به ارائه تسهیلات ارزان قیمت و تامین مالی توسط صندوق نوآوری و شکوفایی و برخی از معافیت‌های مالیاتی به موجب قانون حمایت از شرکت‌ها و موسسات دانش‌بنیان اشاره کرد. اما یک سوال مهم باقی است که چنین حمایت‌هایی به تنهایی شرکت‌های دانش‌بنیان را برای حضور در عرصه رقابت ملی و بین‌المللی به اندازه کافی توانمند می‌سازد؟ واقعیت آن است که بیش از 60درصد شرکت‌های دانش‌بنیان، شرکت‌های کوچک نوپایی هستند که عمدتا در حوزه فنی دارای توانمندی‌های لازم هستند. در شرایطی که یک شرکت برای حضور در عرصه رقابت‌های ملی و بین‌المللی نیازمند توانمندی‌های راهبردی، مدیریتی، تجاری و مالی در کنار توانمندی‌های فنی است.

متاسفانه چالش‌های تامین مالی در کشور چنان در مرکز توجه قرار گرفته است که عمده حمایت‌ها از شرکت‌های دانش‌بنیان به این سمت سوق داده شده است، ولی در دنیای واقع و حتی تجربیات گذشته در کشور خودمان به خوبی نشان می‌دهد که صرف تامین مالی شرکت‌های کوچک، نه تنها آنها را رقابت‌پذیر نمی‌کند، بلکه می‌تواند چالش‌های جدیدی را برای این شرکت‌ها ایجاد کند. به همین جهت در سایر کشورهای توسعه یافته، برای رهایی از چنین عارضه‌ای به موازات حمایت‌های مرتبط با تامین مالی از این شرکت‌ها، دستور کارهایی برای توانمندسازی در سایر ابعاد نیز تعریف می‌شود و بعضا توانمندسازی در سایر بخش‌ها به‌عنوان الزام برای تامین مالی شرکت است. در یک چنین فرآیندی شرکت‌های تجاری‌سازی که معمولا در قالب شبکه‌های حرفه‌ای در کنار نهادهای حامی قرار می‌گیرند، نقش مربی‌گری و مشاوره‌ای خود را برای شرکت‌های دانش‌بنیان کوچک بازی می‌کنند. دلیل اهمیت این شرکت‌ها در توسعه فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان توجه به این واقعیت است که عمده شرکت‌های کوچک در تشخیص نیازهای خود برای توانمند شدن دچار مشکل هستند و نیاز به مجموعه‌هایی دارند که در این زمینه به آنها مشاوره دهند و مسائل پیش روی آنها را مرتفع کنند. در واقع تشخیص توانمندی‌های مورد نیاز دارای اهمیت ویژه‌ای است. متاسفانه در کشور ما از این اصل غفلت شده است و برای آن برنامه‌ریزی صورت نگرفته است. این غفلت علاوه بر ضرر به توسعه شرکت‌های کوچک و متوسط، موجب عدم توسعه شرکت‌های تجاری‌سازی نیز شده است.

حال که مساله مهمی همچون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان مطرح شده است، نباید مجددا از این اصل غفلت کنیم؛ زیرا این بار با نخبگان و اندیشمندانی روبه‌رو هستیم که شکست آنها در کسب و کار علاوه بر ایجاد تنش‌های اقتصادی، در حوزه نخبگان کشور نیز تنش ایجاد می‌کند و امیدهایی که به واسطه قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان ایجاد شده است را نقش بر آب می‌کند. یکی از راهکارهای اصلی برای اجتناب از این مشکل، تشکیل شبکه‌ای ملی از شرکت‌های توانمندسازی و تجاری‌سازی است که مشابه شرکت‌های دانش‌بنیان مورد حمایت نهادهای حمایتی همچون صندوق نوآوری و شکوفایی هستند و وظیفه خود را ارائه خدمت به شرکت‌های دانش‌بنیان می‌دانند. مطمئنا در ابتدا برخی از دست‌اندرکاران و حتی شرکت‌های دانش‌بنیان بر توانایی‌های این شبکه خرده خواهند گرفت، اما این موضوع همچون مثل معروف مرغ و تخم‌مرغ است. مطمئنا در ابتدای فعالیت این شبکه از توان کافی برای پاسخگویی به همه نیازهای شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه خدمات توانمندسازی و تجاری‌سازی برخوردار نیست، ولی به مرور زمان این شبکه با گسترش بازار و افزایش تجربیات به‌عنوان بازوی اصلی نهادهای حمایتی تبدیل می‌شود. امید است فعالیت‌های جدیدی که در نهادهای حامی دانش‌بنیان کشور همچون صندوق نوآوری و شکوفایی برای حمایت از شرکت‌های تجاری‌سازی و اتصال آنها در قالب طرح‌های توانمندسازی به شرکت‌های دانش‌بنیان صورت پذیرفته است، با سرعت و قدرت بیشتری ادامه یابد تا با درس گرفتن از گذشته دچار عارضه‌هایی چون مواجه شدن با تعداد زیادی شرکت‌های کوچک نباشیم.

 

دکتر رضا نقی زاده
مدیر توانمندسازی صندوق نوآوری و شکوفایی و عضو هیات علمی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور

 

منبع:
روزنامه دنیای اقتصاد

http://donya-e-eqtesad.com/news/1057921