headeer-article

معافیت مالیاتی در ازای سرمایه‌گذاری در شرکت‌های نو پا

حمایت‌های لازم برای توسعه اقتصاد دانش‌بنیان از یک‌سو باید با بهبود محیط کسب‌وکار، شرایط فعالیت بنگاه‌ها را تسهیل کند و از سوی دیگر، توانمندی‌های فنی، مالی و مدیریتی بنگاه‌ها را تقویت کند تا بنگاه‌های دانش‌بنیان بتوانند نقشی موثرتر در تحقق اقتصاد دانش‌بنیان ایفا کنند. ازجمله اقداماتی که در کشور برای حمایت از بنگاه‌های دانش‌بنیان انجام شده، تصویب و اجرای «قانون حمایت از شرکت‌ها و موسسات دانش‌بنیان و تجاری‌سازی نوآوری‌ها و اختراعات» است. به موجب ماده 5 این قانون، «صندوق نوآوری و شکوفایی» با سرمایه اولیه 3هزار میلیارد تومان تشکیل شده است (که تاکنون کمتر از نیمی از سرمایه آن تامین شده است). این صندوق طبق اساسنامه خود، خدمات و تسهیلات مالی ارزان‌قیمت و نیز خدمات توانمندسازی به شرکت‌های دانش‌بنیان ارائه می‌کند. با گذشت حدود سه سال از اجرایی شدن این قانون، سهم شرکت‌های دانش‌بنیان از اقتصاد کشور همچنان ناچیز است. به نظر می‌رسد، این قانون به تنهایی امکان رفع چالش‌های ملی و بنگاهی پیش روی اقتصاد دانش‌بنیان را ندارد.

باشگاه مدیران دیدگاه‌های برخی مدیران شرکت‌های دانش‌بنیان را درخصوص حمایت‌های مورد نیاز اقتصاد دانش‌بنیان پرسیده است. که به مرور منتشر می گردد.

معافیت مالیاتی در ازای سرمایه‌گذاری در شرکت‌های نو پا

محمد نادری‌زاده
مدیر‌عامل شرکت دانش‌بنیان نادر طب گستران جنوب

برای شکل‌گیری اقتصاد دانش‌بنیان نیاز به جامعه دانش‌بنیان است، یعنی همان فرهنگ‌سازی دانش‌بنیان که مهم‌ترین‌ بخش در شکل‌گیری این فرهنگ و اقتصاد دانش‌بنیان وجود زیر‌ساخت‌های قانونی و حمایتی به ویژه بازار است. ضمن اینکه وجود ساختار حقوقی قوی که کارآفرین و سرمایه‌گذار و ایده را حمایت می‌کند، ضروری است؛ به‌طوری که بر اساس این نظام حقوقی هرکسی نقش خود رامی داند و با اطمینان خاطر کار می‌کند. حمایت‌های مالی دولت باید معطوف به این باشد که در قبال معافیت مالیاتی، شرکت‌های بزرگ‌تر در شرکت‌های نوپا سرمایه‌گذاری کنند و به‌صورت ونچر کپیتال با آنها مشارکت داشته باشند. اقتصاد دانش‌بنیان به آموزش حرفه‌ای جهت توانمند‌سازی نیاز دارد و به افرادی که بتواند در کنار شرکت‌ها در توسعه و توانمند‌سازی جوانان نقش ایفا کنند که به اصطلاح به منتورشیپ معروف شده است، ضمن اینکه برای راه‌اندازی و حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان نیاز به مراکز رشد با نیروهای متخصص است که بتوانند مسیر از ایده تا بازار را تسهیل کنند؛ تجربه نشان داده است که مراکز رشد دولتی به علت عدم تجربه و ذی‌نفع نبودن کارکنان مراکز در رشد و موفقیت شرکت‌ها تاکنون موفقیت چندانی نداشته‌اند.

بر این اساس حمایت حقوقی از مالکیت فکری و وجود نظام حقوقی و قرارداد‌های مشخص که در آن درصد‌های سرمایه‌گذار و صاحب ایده و… مشخص باشد در شکل‌گیری اقتصاد دانش‌بنیان موثر است. این در حالی است که فرهنگ پذیرش عمومی برای شکست شرکت‌ها و دادن و حمایت مجدد به نوآوران باعث ترغیب و ایجاد انگیزه به سمت اقتصاد دانش‌بنیان خواهد شد. از سوی دیگر در زمینه اشتغال نیاز به قوانین حمایتی از کارفرمایان باعث خواهد شد که روز به روز تعداد شرکت‌ها افزایش یابد و در عوض هر کارفرمایی بتواند بدون نیاز به ارائه دلیل خاصی نیروی کار خود را اخراج کند؛ این عدم وجود امنیت شغلی در مقابل وفور زیاد کار و شرکت‌ها باعث ایجاد نوعی امنیت شغلی ضمنی خواهد شد. در همین حال در زمینه شکل‌گیری اقتصاد دانش‌بنیان مشکلاتی را شاهد هستیم؛ از جمله اینکه در قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان قانون منع مداخله فقط برای اعضای هیات علمی پیش‌بینی شده است و سایر کارمندان و نخبگانی که بر اساس قانون جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی جذب شده‌اند به‌رغم تمام انگیزه و شایستگی نمی‌توانند صاحب شرکت دانش‌بنیان باشند، به‌علاوه چند درصد جامعه اعضای هیات‌ علمی هستند که جرات ریسک‌پذیری داشته باشند و علاقه‌مند به تولید هستند؟

مشکل دیگر این است که قوانین مرتب در حال تغییرهستند و هر روز یک تغییر و تفسیری در آیین‌نامه صورت می‌گیرد که باعث بی‌اعتمادی جامعه علمی شده است. یکبار می‌گفتند شرکت‌های تعاونی دانش‌بنیان، بعدش گفتند ضرورت ارزیابی شرکت‌های دانش‌بنیان و الان می‌گویند کالای دانش‌بنیان… اینجانب به‌عنوان مدیر مرکز رشد دانشگاه علوم پزشکی جهرم شاهد این بودم که یک شرکت در دو سال پیاپی به‌عنوان شرکت دانش‌بنیان تایید شده و پس از دو سال تلاش برای صنعتی کردن محصول در سال سوم ارزیابی گفته‌اند که محصول دانش‌بنیان نیست و در زمینه فروش کالا مشکلات بسیاری باتوجه به قانون منع مداخله پیدا کرده‌اند که باعث دلسردی و بی انگیزگی در سایر شرکت‌ها و اعضای آن شده است.

نکته دیگر در مورد ارزیابی دانش‌بنیان است که گویی سلیقه‌ای برخورد می‌شود و بسیار دیده شده است دو کالای مشابه در دواستان مختلف در ارزیابی یکی دانش‌بنیان شده و دیگری رد شده است. در پایان باید این نکته را یادآوری کنم که اگر بنا داریم به سمت دانشگاه‌های نسل سوم حرکت کنیم باید ابتدا مشکل اشتغال جوانان ( کارآفرین) را حل کنیم و سپس به سمت دانشگاه‌های نسل چهارم ( نوآفرین) حرکت کنیم و لزوما همه کشورهاکه امروز در حال محصولات با تکنولوژی بالا شروع کرده‌اند، ابتدا از محصولات با تکنولوژی پایین که باعث رونق تولید داخلی و ایجاد اشتغال و خودکفایی می‌شود، شروع کرده‌اند و زمانی که نیازها و وابستگی و مشکل اشتغال نیروهای کار را حل کردند، با راه‌اندازی واحد تحقیق و توسعه در پی کالاهای نوآور و با تکنولوژی بالا می‌روند زیرا آن زمان شرکت استقلال مالی پیدا کرده است و می‌تواند روی کالاهای رقابتی جایگزین تمرکز کند.

شرکت‌های دانش‌بنیان؛ ضامن ثبات اقتصاد کشور

امیرهومن کریمی‌وثیق
مدیرعامل شرکت نفت و گاز سرو، تولیدکننده کاتالیست

شرکت‌های دانش‌بنیان به واسطه فعالیت‌های ارزش‌آفرین خود، خالق دانش­ هستند و از این جهت که این سازمان‌های هوشمند از دانش خود برای توسعه محصولات و فناوری‌ها استفاده می‌کنند، می‌­توان آنها را عامل حیات آینده کشور دانست. شرکت‌های حاضر در اقتصاد دانش‌بنیان در مسیر هم‌افزایی علم و ثروت و به‌کارگیری اختراعات و نوآوری‌ها در تبدیل علم به تکنولوژی قرار دارند که باعث شده است از آنها به‌عنوان سرمایه‌ای اجتماعی یاد شود؛ یعنی مجموعه‌ای از ارزش‌ها در جهت نیل به مقاصد مشترک. اما مساله‌ای که وجود دارد عمر صنعت دانش‌بنیان در ایران است که صنعتی نوپا به‌شمار آمده و اغلب حوزه‌های با دانش فنی بالا یا High-Tech را شامل می‌­شوند.

فروش محصولات با دانش فنی بالا از مسیر پیچیده‌ای می‌گذرد و با دشواری‌های زیادی همراه است. پذیرش محصولی جدید توسط صنایع مادری مانند پالایش، پتروشیمی و فولاد از چالش‌های فراوانی برخوردار است. ضمانت‌های درخواست شده از طرف واحدهای مصرفی محصولات دانش‌بنیان در بعضی موارد با ارزش کل واحد صنعتی برابری می‌کند یا از طرفی تولیدکنندگان این حوزه باید در بازارهایی به رقابت بپردازند که سالیان طولانی در اختیار شرکت‌های خارجی بوده است و این شرکت‌ها از هیچ تلاشی برای حذف رقیب جدید خود دریغ نمی‌کنند. بر این اساس ادامه حیات برای این سازمان‌های ارزشمند به خودی خود میسر نیست. همچنین از آنجا که اقتصاد دانش‌بنیان ضامن ثبات اقتصاد کشور است، بنابراین هرگونه خدشه بر فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان، اثر مستقیمی بر آینده اقتصاد کشور خواهد گذاشت.

مقطع زمانی تحریم شرایطی را برای صنایع کشور به‌وجود آورد تا بتوانند روی پای خود بایستند؛ بسیاری از بنگاه‌های کشور در این مسیر در حال دست و پنچه نرم‌کردن با مشکلات عظیمی بودند که در برخی موارد نیز بخش تولیدی توان تحمل این مشکلات را نداشت، اما از نکته‌ای بسیار ارزشمند نباید به سادگی گذشت، آن‌هم این است که شرایط زمانی تحریم اشاعه تفکری را در سطح جامعه برانگیخت که باید جهت ضمانت حیات اقتصاد کشور در زمینه‌های مستعد حوزه‌های علمی و فنی به‌صورت جدی‌تری فعالیت کنیم و اقتصاد دانش‌بنیان را سرلوحه حوزه کاری و آینده کشور بدانیم. به‌عبارتی با تکیه بر توان شرکت‌های دانش‌بنیان، خود را برای هرگونه شرایط استراتژیک کشور اعم از بحران و تهدید‌ها آماده کنیم.

به‌عنوان مورد مطالعاتی، در دوران تحریم صنایع کشور با مشکلات جدی روبه‌رو شدند؛ در حوزه پتروشیمی تامین برخی از مواد مصرفی ناممکن شده بود که این مواد عمدتا نقش حیاتی و اساسی را برای فعالیت یک واحد پتروشیمی ایفا می‌کردند. به‌طور مثال تامین کاتالیست برای برخی از مجتمع‌های پتروشیمی مشکلات اساسی را به‌وجود آورده بود، اما شرکت نفت و گاز سرو در دوران تحریم توانست در کنار شرکت‌های پتروشیمی و پالایشی کشور قرار گیرد. بنابراین به گواه تاریخ و نتایج به‌دست آمده، با تکیه بر توان دانش متخصصان ایرانی می‌توانیم ضمن برآورده‌سازی نیاز کشور، از زمینه‌های مستعد صادرات ارزش آفرین استفاده کنیم. موفقیت شرکت‌های دانش‌بنیان که احیا‌کننده و تضمین‌کننده ثبات اقتصاد کشور هستند را می‌توان در گروی شناخت توانایی‌ها، همراهی شرکت‌ها در مسیر فعالیتشان و تسهیل فرآیندهای کسب‌وکار دانست.

از آنجا که فضای اطلاعاتی برخی از حوزه‌های صنعت به‌شدت محافظه‌کارانه است، این دسته از صنایع برای فعالیت خود علاوه بر آنکه نیازمند کسب دانش فنی ساخت محصولات خود هستند، مجبورند که در جهت کسب دانش فنی ساخت تجهیزات نیز تلاش کنند. از آنجا که کشور برای پیشرفت نیازمند علم و فناوری است، باید تمام تلاش را در جهت به‌ثمر نشستن برنامه‌های استراتژیک از پیش تعیین‌شده به‌کار برد، یعنی به این باور برسیم که توجه به کارگاه‌های تولیدی کوچک و متوسط است که با ادبیات اقتصاد مقاومتی یک‌سو بوده و زمینه‌ساز توسعه علم و فناوری کشور خواهد شد. طبق ادبیات مقوله ارزشمند اقتصاد مقاومتی، زمان دقیق بومی‌سازی محصولات دانش‌بنیان زمانیست که ضرورتی در تامین کالا و جایگزینی آنها نداشته باشد. همان‌طور که اشاره شد پذیرش محصولات دانش‌بنیان در حوزه‌های High-Tech از شرایط خاصی برخوردار است. به‌عنوان نمونه شرکت نفت و گاز سرو توانسته است به واسطه تولیدات دانش‌بنیان خود، نام ایران را به جمع کشورهای صاحب فناوری تولید کاتالیست اضافه کند.

از این رو بخش خصوصی فعال در حوزه اقتصاد دانش‌بنیان سهم خود از وظایفی که بر عهده خویش بوده است را به نحو احسن انجام داده است و حال نوبت آن است که حمایت‌های دولت به‌گونه‌ای باشد که بتواند با ایجاد سازوکارهایی برای مسائلی چون بیمه و ضمانت محصولات برای رفع دغدغه خریداران، اعمال تعرفه‌های ورود کالا و ممنوعیت واردات کالاهایی که تولید داخل دارند، تسهیل اخذ مجوزهای فعالیت، ارائه تسهیلات بانکی برای توسعه فضای کسب‌وکار و… فرآیندهای کسب‌وکار را برای صنایع دانش‌بنیان کشور با نگاهی به بازارهای جهانی سهولت دهد. موضوعی که با روی کار آمدن دولت جدید و فعالیت‌های ارزشمند معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری، چندی است که پیش‌بینی تخصیص امکانات مناسبی برای سازمان‌های دانش‌بنیان صورت پذیرفته است.

روزنامه دنیای اقتصاد