headeer-article

لزوم حمایت در مراحل رشد

حمایت‌های لازم برای توسعه اقتصاد دانش‌بنیان از یک‌سو باید با بهبود محیط کسب‌وکار، شرایط فعالیت بنگاه‌ها را تسهیل کند و از سوی دیگر، توانمندی‌های فنی، مالی و مدیریتی بنگاه‌ها را تقویت کند تا بنگاه‌های دانش‌بنیان بتوانند نقشی موثرتر در تحقق اقتصاد دانش‌بنیان ایفا کنند. ازجمله اقداماتی که در کشور برای حمایت از بنگاه‌های دانش‌بنیان انجام شده، تصویب و اجرای «قانون حمایت از شرکت‌ها و موسسات دانش‌بنیان و تجاری‌سازی نوآوری‌ها و اختراعات» است. به موجب ماده 5 این قانون، «صندوق نوآوری و شکوفایی» با سرمایه اولیه 3هزار میلیارد تومان تشکیل شده است (که تاکنون کمتر از نیمی از سرمایه آن تامین شده است). این صندوق طبق اساسنامه خود، خدمات و تسهیلات مالی ارزان‌قیمت و نیز خدمات توانمندسازی به شرکت‌های دانش‌بنیان ارائه می‌کند. با گذشت حدود سه سال از اجرایی شدن این قانون، سهم شرکت‌های دانش‌بنیان از اقتصاد کشور همچنان ناچیز است. به نظر می‌رسد، این قانون به تنهایی امکان رفع چالش‌های ملی و بنگاهی پیش روی اقتصاد دانش‌بنیان را ندارد.

باشگاه مدیران دیدگاه‌های برخی مدیران شرکت‌های دانش‌بنیان را درخصوص حمایت‌های مورد نیاز اقتصاد دانش‌بنیان پرسیده است. که به مرور منتشر می گردد.

لزوم حمایت در مراحل رشد

صفا طاهرخانی
کار آفرین و مدیر عامل شرکت مهندسی پزشکی صبا تجهیز سبلان

فن‌آوری، بدون تردید مهم‌ترین عامل توسعه اقتصادی کشورهاست. اقتصادهایی که بر پایه تولید دانش فنی و محصولات دانش‌بنیان بنا نهاده شده‌اند، روند پایدارتری در رشد و توسعه خود دارند. ایجاد چنین ساختارهای اقتصادی مستلزم فراهم کردن زیرساخت‎های مناسب برای پیدایش، رشد و تعالی شرکت‌های دانش‌بنیان به‌عنوان ستون‌های اصلی توسعه اقتصادی کشورهاست. دستیابی به دانش فنی تولید محصول یا خدمتی که بتواند در فضای رقابت جهانی، موفق به کسب و تثبیت سهم بازار شود، مستلزم سال‌ها تحقیق و پژوهش و صرف هزینه‎های قابل توجه تحقیق و توسعه است. در نبود شرکت‌های صنعتی قدرتمند در اقتصاد کشور، این وظیفه به عهده نهادهای دولتی است تا با اعمال سیاست‌های حمایتی متناسب و صبورانه بتوانند پایه‌های توسعه اقتصاد دانش‌بنیان را در کشور بنا نهند.

توجه به این نکته که شرکت‌های دانش‌بنیان در مراحل مختلف حیات خود، از تولد تا رشد و تعالی با چالش‌های مختلفی روبه‌رو‌ هستند، در اتخاذ سیاست‌های حمایتی دولت ضروری است؛ زیرا همان‌گونه که نیازهای یک کودک نوپا با یک نوجوان متفاوت است، شرکت‌ها نیز در مراحل مختلف چرخه حیات خود نیازهای متفاوتی دارند.  تیِری جانسِن، چرخه حیات یک شرکت دانش بنیان را به هفت مرحله‌ دانه‌گذاری (Seed)، شروع(Start-up)، رشد (Growth)، ثبات (Established)، توسعه (Expansion)، بلوغ (Mature) و خروج (Exit) تقسیم کرده است. شرکت‌های دانش بنیان در مراحل 1 تا 3 نیاز به حمایت‌های مستقیم دولتی دارند که در ادامه به آن پرداخته خواهد شد.شرکت‌های دانش‌بنیان در مراحل یک تا 3 نیاز به حمایت‌های مستقیم دولتی دارند که در ادامه به آن پرداخته خواهد شد.

از مرحله 4 یعنی رسیدن به مرحله ثبات، شرکت می‌تواند کسب و کار خود را اداره کند و نیاز به حمایت مستقیم دولت ندارد. اما دولت با اعمال حمایت‌های غیرمستقیم از قبیل ایجاد ثبات در سیستم بانکی و اقتصادی کشور، آموزش و پرورش نیروی انسانی کارآمد، توسعه فرهنگ کار، رفع موانع و محدودیت‌ها در فضای کسب و کار، وضع و اعمال قوانین و مقررات در حمایت از تولیدات داخل و… می‌تواند نقش بسیار موثری در توسعه و تعالی کسب و کار این شرکت‌ها در راستای ایجاد ساختار اقتصاد دانش‌بنیان داشته باشد.

1- مرحله دانه‌گذاری (Seed)

در این مرحله، کسب و کار فقط در حد یک تفکر یا ایده است. در واقع مرحله تولد یک کسب و کار است.

چالش‌ها: بیشترین چالش شرکت‌ها در این مرحله، شناسایی فرصت‌های بازار و انطباق ایده یا تفکر با نیاز بازار است. اگر ایده اولیه بتواند در راستای نیازهای بازار پرورش یابد، قطعا احتمال موفقیت آن در مراحل بعدی افزایش خواهد یافت.

حمایت‌های مورد نیاز: شرکت‌ها در مرحله دانه‌گذاری، بیش از هر چیز دیگری، به مشاوران خبره در صنعت مورد نظر نیاز دارند. انجام تحقیقات بازار، کشف فرصت‌ها و انطباق ایده با نیاز بازار باعث می‎شود دانه اولیه در زمین مناسبی قرار داده شود. این کار هزینه‌ خطا را به حداقل رسانده و از صرف زمان و پول زیاد برای اصلاح طراحی در مراحل آتی می‌کاهد.

2- مرحله شروع ( Start up)

در این مرحله، کسب و کار متولد شده، ماهیت قانونی پیدا کرده است، تولید کالا و خدمات دانش‌بنیان شروع شده و شرکت‌ها با اولین مشتریان خود ملاقات می‌کنند.

چالش‌ها: مهم‌ترین چالش شرکت‌ها در این مرحله، نیاز به زیرساخت‌های اولیه برای شروع فعالیت و تامین مالی برای انجام هزینه‌های جاری است، تا زمانی که بتوانند کالا و خدمات خود را به بازار عرضه کنند. زمان رسیدن به بازار در برخی از شرکت‌ها ممکن است تا 5 سال طول بکشد. بسیاری از شرکت‌ها به دلیل عدم توانایی در تامین هزینه‌های جاری خود در این مرحله با شکست مواجه می‌شوند.

حمایت‌های مورد نیاز: فراهم کردن زیرساخت‌های لازم برای شروع فعالیت شرکت، شامل محل و امکانات لازم جهت تولید فن‌آوری، همچنین اعطای تسهیلات قرض‌الحسنه با دوره تنفس مناسب برای تامین هزینه‌های طراحی و توسعه، نیروی انسانی و سایر هزینه‌های جاری، می‌تواند به عبور موفقیت‌آمیز شرکت‌ها از این مرحله کمک کند.

3- مرحله رشد (Growth)

کسب و کار ایجاد شده است و دوره رشد خود را طی می‌کند. درآمد شرکت و تعداد مشتریان افزایش یافته‌اند. فرصت‌های جدید پیش روی کسب و کار به‌وجود آمده، اما فضا رقابتی است.

چالش‌ها: مسائلی از قبیل باز پرداخت اقساط وام‌های سررسید شده، تامین مالی برای اجرای برنامه‌های بازاریابی و فروش و ایجاد ساختار سازمانی از مهم‌ترین‌ چالش‌های شرکت‌ها در این مرحله است. شرکت‌ها برای کسب و تثبیت سهم خود در بازار، نیازمند تدوین برنامه بازاریابی و ایجاد سازمان فروش توانمند هستند. بسیاری از شرکت‌ها با توجه به محدودیت منابع مالی نمی‌توانند برنامه‌های بازاریابی خود با موفقیت اجرا کنند و فروش، رشد انفجاری مورد انتظار را ندارد. در این مرحله مدیریت پول و زمان برای شرکت‌ها تعیین‌کننده است.

حمایت‌های مورد نیاز: تخصیص منابع مالی به‌صورت تسهیلات سرمایه درگردش برای تأمین هزینه‌های بازاریابی، کاهش تعرفه تبلیغات، حمایت از امکان حضور در نمایشگاه‌های تخصصی و لیزینگ محصولات دانش‌بنیان می‌تواند از مهم‌ترین گام‌های حمایتی دولت در این مرحله باشد.

روزنامه دنیای اقتصاد